Bitki ve Meyvelerin İsimleri İlk Olarak Nasıl Konuldu?
Günlük hayatımızda kullandığımız binlerce kelime vardır. Sabah uyandığımızda su içer, ekmek yer, meyve tüketir, kuşları seyreder ve balıkları görürüz. Bütün bunları anlatırken de belirli isimler kullanırız. Üzüm deriz, elma deriz, balık deriz, ağaç deriz. Peki hiç düşündünüz mü, bu isimler ilk olarak nasıl ortaya çıktı? Bir üzüme neden üzüm diyoruz? Bir balığa neden balık diyoruz? Bu isimleri kim belirledi?
Bu sorunun cevabı insanlık tarihinin en eski ve en ilginç konularından biridir. Çünkü dil, yazıdan çok daha önce ortaya çıkmıştır. İnsanlar konuşmaya başladığında henüz kitaplar, sözlükler veya okullar yoktu. Bu nedenle kelimelerin doğuşunu kesin olarak belgeleyen kaynaklar bulunmamaktadır. Ancak dil bilimciler ve tarihçiler, insanların çevrelerindeki nesnelere isim vermeye nasıl başladıkları konusunda çeşitli teoriler geliştirmiştir.
İlk insanlar doğada yaşamlarını sürdürürken çevrelerinde bulunan varlıkları birbirinden ayırmak zorundaydı. Avladıkları hayvanları, topladıkları meyveleri, kullandıkları bitkileri ve karşılaştıkları tehlikeleri ifade edebilmek için bazı sesler üretmeye başladılar. Zamanla bu sesler belirli nesnelerle ilişkilendirildi. Bir topluluk içinde kullanılan sesler nesilden nesile aktarıldı ve zaman içerisinde bugünkü kelimelere dönüştü.
Örneğin binlerce yıl önce bir grup insanın üzüme benzeyen bir meyveyi ifade etmek için belirli bir ses kullandığını düşünelim. O ses, çocuklarına ve torunlarına aktarıldı. Yüzyıllar boyunca telaffuz değişiklikleri yaşandı. Kelimenin bazı harfleri değişti, bazı sesleri kayboldu veya dönüştü. Sonunda günümüzde kullandığımız “üzüm” kelimesi ortaya çıktı. Ancak bu sürecin tam olarak nasıl gerçekleştiğini bilmek mümkün değildir.
Aynı durum balık kelimesi için de geçerlidir. Balık sözcüğü Türkçenin en eski kelimelerinden biridir. Türklerin Orta Asya’da yaşadığı dönemlerden beri kullanılan bu kelime, zaman içerisinde bugünkü biçimine ulaşmıştır. İlginç olan nokta, eski Türkçede bazı dönemlerde “balık” kelimesinin şehir veya yerleşim yeri anlamında da kullanılmış olmasıdır. Buna rağmen günümüzde balık denildiğinde aklımıza yalnızca suda yaşayan canlılar gelmektedir.
Dünya üzerindeki her toplum çevresindeki varlıklara kendi dili doğrultusunda isimler vermiştir. Bu nedenle aynı nesnenin farklı dillerde farklı isimleri vardır. Türkçede üzüm dediğimiz meyveye İngilizcede grape, Almancada Traube, Fransızcada raisin denir. Balık ise İngilizcede fish, Almancada Fisch, İspanyolcada pez olarak adlandırılır. Bu farklılıklar, her toplumun dili bağımsız olarak geliştirmesinden kaynaklanmaktadır.
Dil bilimciler kelimelerin kökenlerini inceleyen bilim dalına etimoloji adını verirler. Etimoloji sayesinde birçok kelimenin geçmişte hangi biçimlerde kullanıldığını öğrenebiliyoruz. Ancak bazı kelimeler o kadar eskidir ki onların ilk ortaya çıktığı anı bilmek imkânsızdır. Çünkü bu kelimeler yazının bulunmasından binlerce yıl önce kullanılmaya başlanmıştır.
Bazı araştırmacılar ilk kelimelerin doğadaki seslerden türediğini düşünmektedir. Örneğin kuş sesleri, rüzgârın uğultusu veya suyun akışı insanlara ilham vermiş olabilir. Bazıları ise insanların duygu ve tepkilerini ifade eden seslerin zamanla kelimelere dönüştüğünü savunur. Kesin olan tek şey, dilin bir günde ortaya çıkmadığıdır. İnsanlığın uzun tarih yolculuğu boyunca yavaş yavaş gelişmiştir.
Bugün kullandığımız kelimeler aslında atalarımızdan bize ulaşan çok eski miraslardır. Bir üzüme üzüm dememizin veya balığa balık dememizin nedeni, bu kelimelerin yüzlerce hatta binlerce nesil boyunca kullanılarak günümüze kadar taşınmış olmasıdır. Kelimeler adeta görünmez bir zaman köprüsü gibidir. Biz farkında olmadan konuşurken, binlerce yıl önce yaşamış insanların bıraktığı kültürel izleri de yaşatmaya devam ederiz.
Sonuç olarak, bitki ve meyvelerin isimleri belirli bir kişi tarafından tek seferde verilmemiştir. Bu isimler toplumların ortak kullanımından doğmuş, kuşaktan kuşağa aktarılmış ve zaman içerisinde şekillenmiştir. Üzümün neden üzüm, balığın neden balık olduğu sorusunun kesin cevabı bilinmese de, bu kelimelerin insanlık tarihinin derinliklerinden gelen çok eski bir miras olduğu kesindir. Her kelime, geçmişten günümüze ulaşan sessiz bir hikâye taşımaktadır.